|
Het woord 'veganisme' komt van het Engelse woord 'vegan', wat zowel veganistisch als veganist kan betekenen. Het woord is ooit geïntroduceerd door de grondlegger van de Engelse 'Vegan Society', Donald Watson, toen hij zich met enige gelijkgestemden afsplitste van de Engelse Vereniging van Vegetariërs, de 'Vegetarian Society', in Leicester. De vegetariërs hadden namelijk te kennen gegeven een dergelijke subgroep niet binnen de eigen gelederen te wensen. Op min of meer vergelijkbare wijze heeft overigens ook in Nederland een deel van de 'Vegetarische Jongeren' zich als 'Veganistenkring', later de Veganisten Organisatie, van de Nederlandse Vegetariërs Bond afgesplitst. Hieruit ontstond midden jaren tachtig de Nederlandse Vereniging voor Veganisme. Sinds de jaren tachtig heeft het veganisme ook meer ingang gekregen in alternatieve, politiek linkse kringen, vaak in combinatie met kraken, 'Straight Edge', anarchisme e.d. Een voorbeeld van de laatste combinatie is de 'axiegroep' Alle Dieren Vrij!.
Donald Watson nam het begin en het eind van het Engelse woord 'vegetarian' en vormde zo 'vegan', want, zo zei hij, "veganisme neemt vegetarisme als begin en voert dit vervolgens tot het logische einde door."
Hier, in het 'Westen', is een veganist iemand die helemaal geen dierlijke voeding nuttigt zoals vlees, waaronder dat van vogels of vissen, maar ook geen ei, melkproducten of honing. Leer, wol of zijde gebruikt een veganist ook niet. En voor zover praktisch haalbaar worden producten vermeden waar bestanddelen in verwerkt zijn van dierlijke herkomst. Wie zich beperkt tot alleen het niet nuttigen van dierlijke voeding noemen we een totaal-vegetariër. Wie alleen geen vlees eet, maar wel melk en/of eieren noemen we lacto- en/of ovo-vegetariër. Als vertegenwoordiger van de grootste en bekendste groep in de volksmond ook wel simpelweg vegetariër geheten.
Bij sommige producten is duidelijk dat ze geheel of gedeeltelijk van dierlijke origine zijn, maar bij een heleboel andere is het vaak meer verborgen en moet je eerst de hele ingrediëntenlijst doorlezen om te kijken of er soms dierlijke stoffen in verwerkt zijn. Iemand die veganistisch wil leven zal dus over een redelijke productkennis moeten beschikken wil hij of zij toch niet per ongeluk nog iets van een dier gebruiken. Maar bij de meeste mensen is het worden van een veganist echter een geleidelijk proces. Veel mensen zijn eerst lacto-/ovo- en/of daarna totaal-vegetariër en zo krijgt men langzamerhand steeds meer inzicht in wat wel en wat niet veganistisch is.
Er zijn vele redenen om vegetariër te worden. De in Nederland meest voorkomende zijn: het niet medeverantwoordelijk willen zijn voor onnoemelijk veel dierenleed, het niet willen bijdragen aan de desastreuze milieugevolgen van dierexploitatie, het niet willen bijdragen aan een scheve wereldvoedselverdeling en het bevorderen van de eigen gezondheid.
Maar waar dit voor de vegetariër aanleiding is om zich te onthouden van het gebruik van vlees, gaat de veganist verder, meestal op basis van exact dezelfde argumenten. Op een aantal producten van dierlijke herkomst willen we wat dieper ingaan.
Waarom geen...
WAAROM GEEN...
MELK: Melk is krachtvoer voor het jonge, opgroeiende dier, dat snel moet groeien om zelfstandig te kunnen worden en vast voedsel te kunnen kauwen. Koemelk is dus voor kalfjes zoals mensenmelk voor mensenbabyþs is. De mens is de enige diersoort die als volwassene babyvoedsel gebruikt en nog wel van een andere diersoort. Om melk te leveren moet een koe elk jaar een kalf baren dat direct bij haar wordt weggehaald. Slechts een klein deel van de vrouwelijke kalfjes þmagþ ook melkkoe worden, de rest en alle stiertjes vinden al vrij snel de dood in het slachthuis, vaak na een kortstondig verblijf in de zgn. 'kalverkist'. Melkkoeien zijn na gemiddeld 4½ jaar van steeds intensievere melkproductie versleten en dan worden ze alsnog geslacht. Een koe kan eigenlijk wel 30 jaar oud worden. Op deze wijze is al met al 80% van het op onze markt aangeboden kalfs- en ander rundvlees dus eigenlijk een bijproduct van de melkindustrie.
Behalve dierenleed veroorzaakt melk ook milieu- en voedselverdelingsproblemen. De melkveehouderij geeft veel mestoverlast en het voedsel wat één koe moet eten om melk te kunnen produceren zou, qua productiemiddelen per eenheid energie, vele mensen kunnen voeden. Het verlies bedraagt circa 70%.
Koemelk levert mensen niets, dat niet door een verantwoord, op basis van plantaardige voedingsmiddelen samengesteld menu kan worden geleverd. Wel heeft melk een groot deel van dezelfde nadelen als vlees, met name veel dierlijke vetten en eiwitten. Bovendien schept het problemen door slijmvorming. Meer dan driekwart van de wereldbevolking kan melk geheel niet verteren. Kretologie als 'Melk, gezond voor elk', 'Melk moet' of 'Melk, de witte motor', waarmee inmiddels vrijwel elke naoorlogse generatie van kinds af aan is bestookt, dient dan ook naar het rijk der fabelen te worden verwezen.
KAAS: Behalve dat in kaas (veel) melk in zit is het vaak niet eens vegetarisch. Om de meeste kaas te stremmen wordt de gedroogde en gemalen lebmaag van pasgeboren, nog nuchtere kalfjes gebruikt. Lebmaag bevat het enzym dat voor kalfjes, maar ook voor mensen, nodig is om de eiwitten in koemelk te kunnen verteren.
EIEREN: Per jaar worden in Nederland 60 miljoen eendagskuikentjes vergast of versnipperd. Het betreft de haantjes die in tegenstelling tot de hennetjes niet bruikbaar zijn voor het leven als legkip. Dit gebeurt voor alle soorten eieren, dus ook voor zogenaamde scharreleieren. Slechts 10% van alle eieren is scharrelei.
Maar ook scharreleieren zijn feitelijk onzin. De kippen leven weliswaar los in een grote schuur, maar nog steeds op een kluitje en met afgebrande snavels om te voorkomen dat de daardoor danig gestresste dieren elkaar al te ernstig verwonden. Een EKO-kip mag dan de meeste ruimte hebben, meer dan de volière-, scharrel- of vrije uitloop-kip, het blijft uitbuiting en de haantjes blijven overbodig. Normaal kunnen kippen 15 tot 20 jaar oud worden, maar in de ei-industrie worden ze slechts 1½ à 2 jaar oud en dan wacht hen alsnog het slachthuis.
Van alle eieren wordt overigens een kwart verwerkt in koekjes, gebak, mayonaise e.d. Zelfs in vegetarische vleesvervangers wordt meestal gebruik gemaakt van eieren uit de legbatterij.
HONING: Voor bijen is honing de wintervoorraad. Dat wordt hen ontnomen en er wordt goedkope suiker of melasse voor in de plaats gegeven. Maar honing kost ook bijenlevens. Hoe voorzichtig een imker ook te werk gaat en hoeveel rook hij of zij ook naar binnen blaast, er zullen altijd bijen bekneld raken en gedood worden. De grote commerciële imkerijen geven vaak helemaal niets om het leven van 'hun' bijen. Het blijkt duurder om een bijenvolk na het 'productieseizoen' in leven te houden dan om in het volgende seizoen een nieuw volk aan te schaffen. De bijen worden dan vaak verbrand. Praktijken als kunstmatige inseminatie met behulp van bijpassend 'gereedschap', het doorknippen van darrenpoppen en het afknippen van de vleugels van de koningin zijn aan de orde van de dag.
GELATINE: Zonder dat de meeste mensen zich daarvan bewust zijn is gelatine een product dat in heel veel kant-en-klare voedingsmiddelen verwerkt is, vooral in snoepgoed. Maar het zit bij voorbeeld ook in film of luciferknoppen. Gelatine wordt uit slachtafval (beenderen, hoeven, horens, velresten e.d.) opgekookt.
WOL: Het wol leverende schaap is een product van selectief fokken gedurende vele generaties, zoals bij voorbeeld het Merino-ras waarbij de wol in onnatuurlijk grote hoeveelheden aan over elkaar hangende huidplooien groeit.
In Europa en de USA leveren de schapen voornamelijk vlees en is wol een bijzaak, al levert de wol een niet onaardige bijdrage aan de totale prijsopbrengst van het te slachten dier. Australië daarentegen heeft het grootste deel van de wereld-wolmarkt in handen en daar is juist het vlees een bijproduct, maar ook dat levert alsnog een redelijke zakcent nadat de schapen levend zijn geëxporteerd naar vooral Arabische landen.
Het leven van schapen begint vaak al slecht: hun staarten worden afgeknipt en de mannetjes gecastreerd en dat alles zonder verdoving. Vergeet verder vooral het idyllische plaatje van een scheerdemonstratie bij de plaatselijke kinderboerderij maar. Er is bepaald geen sprake van een diervriendelijke behandeling tijdens het scheren. Het scheren wordt gedaan door mensen op stukloon, het moet allemaal snel waardoor er vele verwondingen ontstaan die niet of hardhandig behandeld worden. In de eerste 30 dagen na het scheren sterven in Australië 1.000.000 schapen als gevolg van blootstelling aan ongunstige weersomstandigheden. Schapen hoeven van oorsprong eigenlijk helemaal niet geschoren te worden. Normaal verliezen dieren vanzelf hun overtollige haar in de rui of door het schuren langs bij voorbeeld struiken.
LEER: Leer is geen afvalproduct van de vleesindustrie maar juist een winstgevend onderdeel van diezelfde industrie. Dat sommige mensen geen vlees eten omdat daarvoor dieren worden gedood maar tegelijkertijd wel leer (of bont) dragen of gebruiken, is voor een veganist onbegrijpelijk. Het duurste leer komt van ongeboren kalveren voor de productie van suède.
ZIJDE: Om te voorkomen dat de voor mensen zo kostbare draad breekt, die de zijderups spint om een cocon te vormen, mag de rups niet als vlinder ontpoppen. Daarom wordt de cocon, met levende larve en al, gestoomd, vergast of in een oven verhit.
|
|
